Bao Công là một vị quan đứng đầu Phủ Khai Phong, xét án rất công minh chính trực, nổi tiếng với các vụ “Tra án Quách Ḥe”, “Ngựa Bạch Long”, “Giấc mộng hoàng kim”... thường được gọi là “Bao Công kỳ án”.

Người đă phanh phui những vụ án động trời, đụng chạm đến cả triều đ́nh nhà Tống, hẳn bị nhiều người thù ghét, nên khi mất thọ 64 tuổi đă phải bí mật đem chôn. Mộ Bao Công ở đâu, xem ra c̣n là một điều bí ẩn.

Theo các tài liệu trong sử Trung Hoa th́ ở phía tây nam, huyện Củng, tỉnh Hà Nam có 9 ngôi mộ của các hoàng đế nhà Tống được gọi là “Tống lăng ở Củng huyện”, là một di tích nổi tiếng. Gần lăng Vĩnh Định của Tống Chân Tông, có một ngôi mộ tṛn được mọi người kháo nhau đó chính là mộ Bao Công. Do được ân sủng nên mộ được xây cao tới 5 mét.

Trong một bức ảnh về “Đệ tử chùa Thiếu Lâm”, người ta ghi lại việc hai chị em Hồng Gia Ban bị bọn ác bá truy bức chạy đến gần nơi mộ của Bao Công, trên mộ c̣n ghi rơ ḍng chữ: “Mộ Thừa tướng Hiếu Túc Bao Công”.

Dẫu là những chứng cứ lịch sử, nhưng e rằng c̣n sai lầm!

Theo các nhà khảo cổ, mộ Bao Công và vợ là Đổng Thi, mộ con trai trưởng của ông là Bao Ư và vợ, con trai thứ là Bao Thụ và vợ, mộ của cháu ông là Bao Vĩnh, 10 năm trước đây đă được khai quật ở xóm Song Vu, làng Đại Hưng, ngoại ô thị trấn Hợp Ph́, tỉnh An Huy.

Theo bài minh được đào lên bên bờ sông Ph́ Thủy nói rơ thêm thân thế của Bao Công thuở sinh thời, đă bổ sung và sửa những điều sai trái... Vụ khai quật c̣n lưu được nhiều cổ vật rất quư từ đó có thể t́m hiểu về sinh hoạt văn hóa, chính trị, kinh tế các triều đại Tống.

Vậy mộ Bao Công thực là ở đâu?

Theo sử Trung Quốc, Bao Công là nhà chính trị kiệt xuất họ Bao tên Chửng, chữ là Hi Nhân, quê gốc ở Lư Châu, Hợp Ph́, đậu tiến sĩ năm Thiên Thánh thứ 5, đời Tống Nhân Tông. Ông sống trong thời nhà Tống bắt đầu yếu kém, tộc Khiết Đan luôn uy hiếp phía bắc, thù trong giặc ngoài luôn là những mối nguy lớn.

Vai tṛ Bao Công ở giai đoạn này trong chính sử và dă sử coi như một tấm gương có một không hai, đến kẻ thù cũng phải nể sợ... Cái tên Bao Công được người đời tôn xưng, cũng v́ những đức tính cao quư và những tài năng xử án của ông.

Mộ thực của Bao Công ở ngoại ô thị trấn Hợp Ph́, đă xác định, không những được giới khảo cổ khai quật xác minh mà c̣n được những tài liệu cũ khi trùng tu bia của ông những năm Khánh Nguyên đời Tống, do Lâm Chí ở Hoài Nam Tây Lộ soạn. Mộ Bao Công ở “Lăng các vua nhà Tống”, mộ lớn, bia cao, tất nhiên chỉ là “mộ giả, bia giả”. Tuy nhiên, sự việc không hề đơn giản.

V́ trước ngày khai quật mộ Bao Công ở Hợp Ph́, ai cũng cho mộ Bao Công ở Tống Lăng (huyện Củng) là “thực”, không những v́ vị thế khá được đề cao và đẹp mà các sử liệu địa phương thời Gia Tịnh năm thứ 34 ghi trong Trùng tu mộ Hiếu Túc Bao Công... Năm Thuận Trị triều Thanh và những năm sau này trong “Hà Nam thông chí” đều chép như thế, lưu truyền dai dẳng hàng năm, sáu trăm năm.

Hiện nay nhiều  người c̣n nghi vấn: “Việc tu sửa mộ Bao Công ở Củng huyện vào lúc nào? Tại sao lại xây mộ Bao Công ở đây? Trong đó chôn cất ǵ? Ngôi mộ ở Củng huyện và mộ ở Hợp Ph́ có quan hệ ra sao?”. Những điều này c̣n chưa được giải đáp.

Bao Công có 2 mộ đang c̣n là chuyện “sai, đúng ngh́n năm”. Nhưng mộ Bao Công cao và to ở huyện Củng (Tống lăng); mộ Bao Công ở Hợp Ph́ giả thực là ngôi nào xem ra vẫn c̣n là điều bí ẩn.